مبلغين مسيحى در آنجا يك مطبعهء سربى عربى و سريانى و انگليسى داير داشتند . بعد از اروميه ، ظاهرا به ترتيب تاريخى آتيه در ساير شهرهاى ايران مطبعه داخل شد : بوشهر ، مشهد ، انزلى ، رشت ، اردبيل ، همدان ، خوى ، يزد ، قزوين ، كرمانشاه ، كرمان ، گروس و كاشان . با اينكه اول‌بار چاپخانهء سربى در ايران وارد گرديد . بعدها چاپ سربى منسوخ و چاپ سنگى به‌جاى آن داير شد ، تا آنكه در سال ( 1290 ه . ق ) در حين مسافرت ناصر الدينشاه قاجار به اروپا ، در اثناى توقف وى در استانبول ، يك دستگاه چاپخانه با حروف عربى و فرنگى به قيمت 500 ليره عثمانى خريدارى و به تهران فرستاده شد ، ولى از آن استفاده‌يى به عمل نيامد ؛ تا آنكه در سال ( 1292 ه . ق ) بارون « لويى دونورمن » « 1 » امتياز روزنامه‌يى به نام پاترى ( وطن ) تحصيل كرد و مطبعه را تعمير نمود و به كار انداخت . در تبريز نيز در حدود ( 1317 ه . ق ) باز يك دستگاه مطبعهء سربى داير شد . با ازدياد مدارس و توسعهء تعليمات و افزايش عدهء باسوادان وسايل چاپ در ايران مخصوصا در سنوات اخير بسيار افزايش يافته است و حتى بعضى از چاپخانه‌ها با وسايل بسيار نوين مجهّز شده‌اند . » « 2 » تاريخ روزنامه‌نگارى در جهان « روزنامه يعنى نشريه‌يى كه براى اعلام و انتشار اخبار ، با فواصل معينى ( روزانه يا هفتگى ) چاپ و توزيع مىشود ، و امروز مشتمل بر اعلانات و مطالب ديگرى كه مورد توجه عموم است نيز مىباشد ، الفاظ روزنامه و روزنامچه از قرون اوليّه اسلامى در ايران مستعمل بوده است . ولى در آن اوقات چنان كه با ذكر ماخذ قبلا گفتيم به معنى شرح گزارش روزانه و يادداشت وقايع هر روز بود و در قرون اخير به گزارش وقايع‌نگاران دولتى كه از ولايات اخبار جارى را به دولت مىنوشتند ، اطلاق مىشد و سپس به معنى روزنامهء چاپى به كار رفته ؛ قديمترين روزنامه‌هايى كه در دنيا انتشار يافته است ، يكى روزنامه وقايع روز بود كه در روم قديم منتشر مىشد و ديگر جرايد رسمى كه از قرون اوليه ميلادى در شهرهاى چين منتشر مىشده است تا مردم را در جريان حوادث و وقايع مهّم قرار دهند . اختراع فن چاپ در قرن پانزدهم ، و پيشرفت فعاليتهاى اقتصادى و توسعه يافتن روح سوداگرى به رشد و توسعهء روزنامه‌نگارى كمك كرد ، آلمانها در تهيهء روزنامه در

--> ( 1 ) . L . de Norman ( 2 ) . همان كتاب 786 .